مقدمه
روغن هیدرولیک یکی از مهمترین سیالات مورد استفاده در ماشینآلات راهسازی، معدنی و صنعتی است. این روغن وظیفه انتقال توان در سیستم هیدرولیک را بر عهده دارد و همزمان باید از قطعاتی مانند پمپ، شیرهای هیدرولیک، موتورها و جکها در برابر سایش و خوردگی محافظت کند.
اما هنگام خرید روغن هیدرولیک، معمولاً با مجموعهای از حروف و اعداد روی گالن یا برگه مشخصات فنی مواجه میشویم؛ عبارتهایی مانند:
HLP 46
HVLP 46
ISO VG 68
HFC
HEES
این کلمات و اعداد تصادفی نیستند. هرکدام اطلاعات فنی مشخصی درباره روغن ارائه میکنند.
برای مثال، عدد 46 در عبارت HLP 46 به گرید ویسکوزیته مربوط است، در حالی که HLP نوع عملکرد روغن را مشخص میکند.
بنابراین شناخت این کدها به ما کمک میکند تفاوت روغنها را بهتر درک کنیم و هنگام انتخاب روغن مناسب برای ماشینآلات، فقط به برند یا قیمت محصول توجه نکنیم.
کد روغن هیدرولیک چیست؟
کدهای روی روغن هیدرولیک در واقع یک نوع زبان فنی هستند که ویژگیهای مهم روغن را بهصورت خلاصه بیان میکنند.
برای مثال در عبارت:
HLP 46
دو اطلاعات اصلی وجود دارد:
HLP → نوع و سطح عملکرد روغن
46 → گرید ویسکوزیته روغن
بنابراین این عبارت به ما میگوید که روغن دارای سطح عملکرد HLP بوده و ویسکوزیته آن در کلاس ISO VG 46 قرار دارد.
در ادامه، مهمترین کدهای مورد استفاده در روغنهای هیدرولیک را بررسی میکنیم.
۱. HL چیست؟
HL یکی از طبقهبندیهای روغن هیدرولیک بر پایه روغن معدنی است.
در این گروه، روغن دارای افزودنیهایی برای افزایش مقاومت در برابر اکسیداسیون و خوردگی است.
اکسیداسیون زمانی رخ میدهد که روغن در اثر تماس با اکسیژن، دما و شرایط کاری بهتدریج دچار تخریب شیمیایی شود. ادامه این فرآیند میتواند باعث تشکیل مواد نامطلوب، افزایش اسیدیته و ایجاد رسوبات در سیستم شود.
افزودنیهای ضدخوردگی نیز به محافظت از سطوح فلزی قطعات هیدرولیک کمک میکنند.
کاربرد روغن HL
روغنهای HL بیشتر برای سیستمهایی مناسب هستند که نیاز به سطح بالای حفاظت ضدسایش ندارند.
در ماشینآلات سنگین، انتخاب HL باید فقط در صورتی انجام شود که سازنده سیستم هیدرولیک استفاده از این سطح عملکرد را تأیید کرده باشد.
استاندارد مرتبط: DIN 51524 Part 1
۲. HLP چیست؟
یکی از مهمترین کدهایی که روی روغنهای هیدرولیک مشاهده میشود، HLP است.
روغنهای HLP علاوه بر مقاومت در برابر اکسیداسیون و خوردگی، دارای مواد افزودنی ضدسایش (Anti-Wear) هستند.
این ویژگی برای ماشینآلات راهسازی و معدنی بسیار مهم است؛ زیرا پمپها و سایر قطعات سیستم هیدرولیک ممکن است تحت فشار و بار زیادی کار کنند.
مواد ضدسایش به ایجاد یک لایه محافظ روی سطوح فلزی کمک میکنند و از تماس مستقیم و شدید سطوح متحرک میکاهند.
کاربرد HLP
HLP در بسیاری از موارد در:
بیل مکانیکی
لودر
بولدوزر
گریدر
ماشینآلات معدنی
تجهیزات صنعتی
استفاده میشود؛ البته مشروط به اینکه مشخصات سازنده دستگاه با HLP مطابقت داشته باشد.
استاندارد مرتبط: DIN 51524 Part 2
۳. HV چیست؟
HV نشاندهنده روغنی با شاخص ویسکوزیته بالا (High Viscosity Index) است.
اما شاخص ویسکوزیته یعنی چه؟
ویسکوزیته یا گرانروی نشاندهنده میزان مقاومت روغن در برابر جاری شدن است. روغن در دمای پایین معمولاً غلیظتر و در دمای بالا رقیقتر میشود.
شاخص ویسکوزیته مشخص میکند که ویسکوزیته روغن در برابر تغییر دما چقدر تغییر میکند.
هرچه شاخص ویسکوزیته بالاتر باشد، تغییر ویسکوزیته روغن در اثر تغییر دما کمتر خواهد بود.
این ویژگی برای ماشینآلاتی که در شرایط آبوهوایی مختلف فعالیت میکنند اهمیت زیادی دارد.
۴. HVLP چیست؟
HVLP را میتوان ترکیبی از دو ویژگی مهم دانست:
ضدسایش + شاخص ویسکوزیته بالا
روغن HVLP علاوه بر داشتن ویژگی ضدسایش، طوری فرموله شده است که در برابر تغییرات دما، تغییرات ویسکوزیته کمتری داشته باشد.
این ویژگی برای ماشینآلات راهسازی و معدنی اهمیت زیادی دارد.
فرض کنید یک بیل مکانیکی در یک صبح سرد شروع به کار میکند. روغن در ابتدا دمای پایینی دارد و پس از چند ساعت کار، دمای آن افزایش پیدا میکند.
روغن HVLP برای حفظ رفتار ویسکوزیتهای مناسبتر در چنین شرایط متغیری طراحی شده است.
استاندارد مرتبط: DIN 51524 Part 3
مثال
اگر روی گالن نوشته شده باشد:
HVLP 46
یعنی:
HVLP = سطح عملکرد روغن
46 = گرید ویسکوزیته ISO VG 46
۵. ISO VG چیست؟
یکی از مهمترین نکات در شناخت روغن هیدرولیک، تفاوت بین کد عملکردی و گرید ویسکوزیته است.
ISO VG مخفف International Organization for Standardization Viscosity Grade است و برای طبقهبندی ویسکوزیته روغن استفاده میشود.
گریدهای رایج روغن هیدرولیک عبارتاند از:
ISO VG 22
ISO VG 32
ISO VG 46
ISO VG 68
ISO VG 100
آیا ISO VG نشاندهنده کیفیت روغن است؟
خیر.
برای مثال:
ISO VG 46
فقط نشاندهنده گرید ویسکوزیته است و بهتنهایی نمیگوید روغن ضدسایش است یا خیر.
به همین دلیل عبارت:
HLP 46
اطلاعات بیشتری نسبت به عبارت صرفاً ISO VG 46 در اختیار ما قرار میدهد.
در HLP 46:
HLP = عملکرد روغن
46 = ویسکوزیته
۶. HFA چیست؟
حالا به گروه دیگری از کدها میرسیم که مربوط به سیالات هیدرولیک ضدآتش هستند.
HFA یکی از گروههای سیالات هیدرولیک ضدآتش است که پایه آن عمدتاً آبمحور است.
هدف از طراحی این سیالات، کاهش خطر اشتعال و گسترش آتش در محیطهایی است که روغن هیدرولیک ممکن است با منبع حرارتی یا شعله تماس داشته باشد.
کاربرد HFA
این نوع سیال در برخی کاربردهای صنعتی خاص که خطر آتشسوزی بالاست مورد استفاده قرار میگیرد.
استاندارد مرتبط: ISO 12922
نکته مهم اینکه ضدآتش بودن به معنی «غیرقابل اشتعال در هر شرایطی» نیست و رفتار واقعی سیال باید بر اساس استاندارد و مشخصات فنی محصول بررسی شود.
۷. HFB چیست؟
HFB نیز در گروه سیالات هیدرولیک ضدآتش قرار میگیرد.
این نوع سیال بهصورت امولسیون آب در روغن تولید میشود.
وجود آب در ساختار این سیال باعث میشود رفتار آن در برابر حرارت و آتش با روغنهای معدنی معمولی متفاوت باشد.
HFB بیشتر در کاربردهای صنعتی خاص مورد استفاده قرار میگیرد و استفاده از آن در یک سیستم هیدرولیک باید با تأیید سازنده انجام شود.
۸. HFC چیست؟
HFC یکی دیگر از انواع سیالات هیدرولیک ضدآتش است.
این سیالات معمولاً بر پایه آب و گلیکول تولید میشوند.
HFC در شرایطی مورد استفاده قرار میگیرد که کاهش خطر آتشگیری نسبت به روغنهای هیدرولیک معدنی اهمیت داشته باشد.
کاربرد HFC
این سیالات میتوانند در برخی کاربردهای:
صنعتی
معدنی
تجهیزات نزدیک منابع حرارتی
صنایع فولاد و فلزات
استفاده شوند.
۹. HFD چیست؟
HFD به گروهی از سیالات هیدرولیک ضدآتش گفته میشود که معمولاً بدون آب هستند و بر پایه سیالات سنتزی تولید میشوند.
این سیالات در مقایسه با HFA، HFB و HFC رفتار متفاوتی دارند و انتخاب آنها نیازمند توجه به نوع پمپ، آببندها، شیلنگها و سایر مواد مورد استفاده در سیستم است.
استفاده از HFD بدون بررسی سازگاری با تجهیزات میتواند باعث آسیب به برخی اجزای سیستم شود.
۱۰. HETG چیست؟
HETG یکی از گروههای سیالات هیدرولیک با اثرات زیستمحیطی کاهشیافته است.
این سیالات معمولاً بر پایه تریگلیسریدهای گیاهی یا حیوانی تولید میشوند.
هدف از استفاده از آنها کاهش اثرات زیستمحیطی روغن در صورت نشت یا ریزش در محیط است.
کاربرد HETG
این نوع سیالات میتوانند در:
جنگلداری
کشاورزی
پروژههای عمرانی
برخی ماشینآلات راهسازی
محیطهای حساس زیستمحیطی
کاربرد داشته باشند.
۱۱. HEES چیست؟
HEES به سیالات هیدرولیک با پایه استرهای سنتزی گفته میشود.
این نوع سیالات در گروه روانکارهای دارای اثرات زیستمحیطی کاهشیافته قرار میگیرند و در شرایطی استفاده میشوند که علاوه بر عملکرد فنی، مسائل زیستمحیطی نیز اهمیت داشته باشند.
HEES میتواند در برخی ماشینآلات متحرک و تجهیزات صنعتی مورد استفاده قرار گیرد.
البته انتخاب آن باید بر اساس مشخصات سازنده سیستم و سازگاری روغن با آببندها و سایر اجزا انجام شود.
۱۲. HEPG چیست؟
HEPG به سیالات هیدرولیک با پایه پلیگلیکول گفته میشود.
این سیالات از نظر ساختار شیمیایی با روغنهای معدنی متفاوت هستند و میتوانند ویژگیهای خاصی در زمینه روانکاری و رفتار در برابر دما داشته باشند.
یکی از نکات مهم در مورد HEPG، بررسی سازگاری آن با مواد آببندی و سایر اجزای سیستم است.
بنابراین نباید آن را بدون بررسی مشخصات فنی، جایگزین روغن معدنی معمولی کرد.
۱۳. HEPR چیست؟
HEPR به گروهی از سیالات هیدرولیک با پایه پلیآلفااولفین یا PAO گفته میشود.
این گروه با هدف ارائه عملکرد مناسب روانکاری در کنار ویژگیهای زیستمحیطی مطلوبتر مورد استفاده قرار میگیرد.
مانند سایر روغنهای هیدرولیک تخصصی، انتخاب HEPR باید بر اساس مشخصات سیستم و توصیه سازنده انجام شود.
۱۴. AW چیست؟
احتمالاً روی برخی روغنهای هیدرولیک با عبارت AW نیز مواجه شدهاید.
AW مخفف Anti-Wear به معنی «ضدسایش» است.
این عبارت نشان میدهد روغن دارای سیستم افزودنی ضدسایش است.
AW را نباید بهعنوان یک گرید ویسکوزیته در نظر گرفت.
برای مثال:
AW 46
بهطور کلی به روغن هیدرولیک ضدسایش با گرید ویسکوزیته 46 اشاره میکند، اما برای تشخیص استاندارد دقیق روغن باید مشخصات فنی و استاندارد درجشده روی محصول بررسی شود.
جدول کامل کدهای روغن هیدرولیک
کد | معنی ساده | ویژگی اصلی |
|---|---|---|
HL | روغن هیدرولیک معدنی | ضد اکسیداسیون و ضدخوردگی |
HLP | روغن هیدرولیک ضدسایش | محافظت در برابر سایش |
HV | روغن با شاخص ویسکوزیته بالا | تغییر کمتر ویسکوزیته با دما |
HVLP | ضدسایش + شاخص ویسکوزیته بالا | مناسب برای تغییرات دمایی بیشتر |
AW | ضدسایش | کاهش سایش قطعات |
HFA | سیال ضدآتش | پایه آبمحور |
HFB | سیال ضدآتش | امولسیون آب در روغن |
HFC | سیال ضدآتش | آب و گلیکول |
HFD | سیال ضدآتش | پایه سنتزی و بدون آب |
HETG | سیال زیستمحیطی | پایه تریگلیسرید |
HEES | سیال زیستمحیطی | پایه استر سنتزی |
HEPG | سیال زیستمحیطی | پایه پلیگلیکول |
HEPR | سیال زیستمحیطی | پایه PAO |
ISO VG | گرید ویسکوزیته | مانند 32، 46 و 68 |
چگونه کد روی گالن روغن را بخوانیم؟
برای اینکه مفهوم این کدها کاملاً روشن شود، چند مثال را بررسی کنیم.
مثال اول: HLP 46
HLP → روغن هیدرولیک ضدسایش
46 → گرید ویسکوزیته ISO VG 46
پس این روغن از نظر عملکرد در گروه HLP قرار دارد و ویسکوزیته آن VG 46 است.
مثال دوم: HVLP 68
HVLP → روغن ضدسایش با شاخص ویسکوزیته بالا
68 → گرید ویسکوزیته ISO VG 68
این روغن برای شرایطی که تغییرات دمایی اهمیت دارد، میتواند گزینه مناسبی باشد؛ البته در صورت تأیید سازنده دستگاه.
مثال سوم: ISO VG 46
در این عبارت فقط گرید ویسکوزیته مشخص شده است.
ISO VG 46 ≠ الزاماً روغن ضدسایش
برای تشخیص سطح عملکرد باید به مشخصات دیگری مانند HLP، HVLP یا استاندارد سازنده مراجعه کرد.
یک اشتباه مهم در انتخاب روغن هیدرولیک
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم هر روغنی که عدد 46 روی آن نوشته شده، برای همه ماشینآلات مناسب است.
در حالی که عدد 46 فقط گرید ویسکوزیته را نشان میدهد.
ممکن است دو روغن هر دو ISO VG 46 باشند، اما از نظر نوع افزودنی، خاصیت ضدسایش، شاخص ویسکوزیته، پایداری اکسیداسیونی و استاندارد عملکرد با یکدیگر تفاوت داشته باشند.
بنابراین هنگام انتخاب روغن باید حداقل سه موضوع را بررسی کرد:
نوع روغن + سطح عملکرد + گرید ویسکوزیته
و در نهایت همه این موارد باید با توصیه سازنده ماشینآلات یا پمپ مطابقت داشته باشند.
جمعبندی
حروف و اعداد روی روغن هیدرولیک در واقع یک زبان فنی برای معرفی ویژگیهای روغن هستند. HLP و HVLP بیشتر به سطح عملکرد و ویژگی ضدسایش روغن مربوط میشوند، HFA، HFB، HFC و HFD گروههای مختلف سیالات ضدآتش را مشخص میکنند و HETG، HEES، HEPG و HEPR به انواع سیالات هیدرولیک با اثرات زیستمحیطی کاهشیافته اشاره دارند.
در مقابل، ISO VG نوع عملکرد روغن را مشخص نمیکند و فقط گرید ویسکوزیته آن را نشان میدهد؛ به همین دلیل عبارت HLP 46 اطلاعات بیشتری از ISO VG 46 در اختیار ما قرار میدهد.
شناخت این کدها برای افرادی که با ماشینآلات راهسازی و معدنی سروکار دارند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتخاب روغن مناسب فقط به انتخاب یک عدد مانند 46 یا 68 محدود نمیشود. نوع سیستم هیدرولیک، فشار کاری، دمای کار، نوع پمپ، استاندارد مورد نیاز و توصیه سازنده همگی باید در انتخاب روغن در نظر گرفته شوند.
دیدگاهها و امتیازها
برای ثبت دیدگاه با حساب راهساز وارد شوید.
اولین نفری باشید که دربارهٔ این مقاله مینویسد.