روغن گیربکس بر اساس استاندارد DIN؛ راهنمای کامل CL، CLP و CGLP

مقدمه؛ روغن گیربکس چه وظیفه‌ای دارد؟

گیربکس یکی از بخش‌های مهم در ماشین‌آلات راهسازی و معدنی است و وظیفه انتقال و تغییر گشتاور و سرعت را بر عهده دارد. چرخ‌دنده‌های داخل گیربکس در حین کار تحت بار، فشار و اصطکاک زیادی قرار می‌گیرند.

روغن گیربکس با ایجاد یک فیلم روانکار بین سطوح فلزی، از تماس مستقیم دندانه‌ها جلوگیری می‌کند و به کاهش اصطکاک و سایش کمک می‌کند.

مهم‌ترین وظایف روغن گیربکس عبارت‌اند از:

• کاهش اصطکاک بین دنده‌ها

• جلوگیری از سایش

• انتقال و دفع بخشی از حرارت تولیدشده

• محافظت در برابر زنگ‌زدگی و خوردگی

• کاهش تشکیل رسوبات و لجن

• محافظت در برابر اکسیداسیون

• کمک به افزایش عمر چرخ‌دنده‌ها و یاتاقان‌ها

• عملکرد مناسب در برابر بار و فشار مکانیکی

در ماشین‌آلات راهسازی و معدنی، اهمیت انتخاب روغن مناسب بیشتر است؛ زیرا گیربکس‌ها و سیستم‌های انتقال قدرت این تجهیزات معمولاً در شرایط سخت، بار زیاد، گردوغبار، تغییرات دمایی و ساعات کاری طولانی فعالیت می‌کنند.

استاندارد DIN 51517 چیست؟

استاندارد DIN 51517 یکی از استانداردهای مهم برای طبقه‌بندی روغن‌های روانکار صنعتی است.

این استاندارد روغن‌ها را به گروه‌های مختلف تقسیم می‌کند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

CL

CLP

CGLP

هرکدام از این کدها نشان‌دهنده سطح مشخصی از عملکرد و مواد افزودنی روغن هستند.

نکته مهم این است که DIN 51517 را نباید با استانداردهای روغن دنده خودرو مانند API GL-4 یا GL-5 یکی دانست. DIN 51517 عمدتاً در حوزه روانکارهای صنعتی و گیربکس‌های صنعتی کاربرد دارد.

۱. روغن گیربکس CL چیست؟

CL یکی از گروه‌های روغن‌های روانکار صنعتی مطابق DIN 51517 است.

روغن‌های CL معمولاً دارای افزودنی‌هایی برای افزایش مقاومت در برابر:

• اکسیداسیون

• خوردگی

• تخریب حرارتی

هستند.

این روغن‌ها برای سیستم‌هایی طراحی شده‌اند که نیاز به سطح مشخصی از حفاظت در برابر اکسیداسیون و خوردگی دارند، اما الزاماً به بسته افزودنی ضدسایش و تحمل فشار شدید روغن‌های CLP نیاز ندارند.

کاربرد روغن CL

روغن‌های CL می‌توانند در برخی:

• سیستم‌های گردش روغن

• یاتاقان‌ها

• چرخ‌دنده‌های صنعتی با بار مناسب

• تجهیزات مکانیکی صنعتی

استفاده شوند.

البته برای گیربکس‌های سنگین ماشین‌آلات راهسازی و معدنی باید مشخصات سازنده بررسی شود و نمی‌توان صرفاً بر اساس نام CL روغن را انتخاب کرد.

۲. روغن گیربکس CLP چیست؟

CLP یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌های روغن صنعتی بر اساس DIN 51517 است.

حرف P نشان‌دهنده وجود ویژگی‌های اضافی برای محافظت بهتر در شرایط بار و سایش است.

روغن‌های CLP معمولاً دارای بسته افزودنی‌هایی هستند که عملکرد آن‌ها را در برابر:

• سایش

• بار مکانیکی

• فشارهای موضعی

• اکسیداسیون

• خوردگی

بهبود می‌دهد.

به همین دلیل CLP در بسیاری از گیربکس‌های صنعتی و سیستم‌های انتقال قدرت تحت بار کاربرد دارد.

کاربرد CLP

بسته به توصیه سازنده، روغن‌های CLP می‌توانند در:

• گیربکس‌های صنعتی

• چرخ‌دنده‌های بسته

• سیستم‌های انتقال قدرت

• تجهیزات سنگین صنعتی

• برخی گیربکس‌های ماشین‌آلات راهسازی و معدنی

استفاده شوند.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

CLP بودن به‌تنهایی به معنی مناسب بودن روغن برای هر گیربکس نیست.

ویسکوزیته، دمای کاری، نوع چرخ‌دنده، بار، سرعت و توصیه سازنده باید همگی بررسی شوند.

۳. روغن CGLP چیست؟

CGLP گروه دیگری از روغن‌های صنعتی در استاندارد DIN است.

این روغن‌ها علاوه بر ویژگی‌های روانکاری و محافظت در برابر اکسیداسیون و خوردگی، برای کاربردهایی طراحی شده‌اند که به رفتار مناسب در برابر اصطکاک و لغزش نیاز دارند.

CGLP بیشتر در سیستم‌هایی مانند:

• راهنماها و سطوح لغزشی ماشین‌ابزار

• سیستم‌های ترکیبی روانکاری

• برخی گیربکس‌ها و مکانیزم‌های صنعتی خاص

کاربرد دارد.

بنابراین CGLP را نباید صرفاً به عنوان «روغن گیربکس قوی‌تر» در نظر گرفت؛ کاربرد اصلی آن به نوع سیستم و نیاز روانکاری بستگی دارد.

تفاوت CL، CLP و CGLP چیست؟

برای درک ساده‌تر، می‌توان این سه گروه را این‌گونه مقایسه کرد:

در بین این گروه‌ها، CLP برای بسیاری از کاربردهای گیربکس صنعتی شناخته‌شده‌تر است.

عدد کنار روغن گیربکس چه معنایی دارد؟

علاوه بر حروفی مانند CLP، معمولاً روی روغن یک عدد نیز درج می‌شود.

برای مثال:

CLP 220

یا:

CLP 320

این عدد معمولاً به گرید ویسکوزیته روغن اشاره دارد.

برای روغن‌های صنعتی، سیستم ISO VG اهمیت زیادی دارد.

برای مثال:

ISO VG 220

یعنی روغن در کلاس ویسکوزیته 220 قرار دارد.

بنابراین:

CLP 220

یعنی:

CLP → سطح عملکرد و نوع روغن

220 → گرید ویسکوزیته

ISO VG چه ارتباطی با DIN دارد؟

این دو مفهوم را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.

DIN 51517 مشخص می‌کند روغن از نظر عملکرد در چه گروهی قرار می‌گیرد؛ برای مثال CLP.

اما ISO VG گرید ویسکوزیته روغن را مشخص می‌کند.

بنابراین ممکن است روی یک روغن نوشته شود:

DIN 51517-3 CLP – ISO VG 220

یعنی روغن از نظر عملکرد در گروه CLP قرار دارد و از نظر ویسکوزیته در کلاس ISO VG 220 است.

گریدهای رایج روغن گیربکس صنعتی

در گیربکس‌های صنعتی گریدهای مختلف ISO VG استفاده می‌شوند، از جمله:

• ISO VG 68

• ISO VG 100

• ISO VG 150

• ISO VG 220

• ISO VG 320

• ISO VG 460

• ISO VG 680

هرچه عدد بالاتر باشد، روغن در دمای مرجع ویسکوزتر و غلیظ‌تر است.

برای مثال:

ISO VG 100 نسبت به ISO VG 320 روغن رقیق‌تری است.

اما این به معنی بهتر بودن VG 320 نسبت به VG 100 نیست. انتخاب گرید صحیح به طراحی گیربکس، سرعت، بار، دمای کار و توصیه سازنده بستگی دارد.

چرا انتخاب ویسکوزیته مناسب اهمیت دارد؟

اگر روغن بیش از حد رقیق باشد، ممکن است فیلم روانکار کافی بین دندانه‌های چرخ‌دنده ایجاد نشود و سایش افزایش پیدا کند.

از طرف دیگر، اگر روغن بیش از حد غلیظ باشد، می‌تواند باعث:

• افزایش تلفات اصطکاکی

• افزایش دمای کار

• افزایش مصرف انرژی

• مشکل در گردش روغن

• افزایش مقاومت در هنگام راه‌اندازی

شود.

بنابراین ویسکوزیته مناسب باید بر اساس شرایط واقعی کار انتخاب شود.

روغن CLP در ماشین‌آلات راهسازی و معدنی

ماشین‌آلات راهسازی و معدنی دارای سیستم‌های انتقال قدرت متنوعی هستند؛ از جمله گیربکس‌ها، جعبه‌دنده‌ها، سیستم‌های انتقال نهایی و سایر مجموعه‌های دنده‌ای.

در چنین تجهیزاتی ممکن است از روغن‌های صنعتی با مشخصات DIN استفاده شود، اما باید توجه داشت که همه گیربکس‌های ماشین‌آلات سنگین الزاماً از روغن DIN 51517 استفاده نمی‌کنند.

برخی گیربکس‌های ماشین‌آلات متحرک ممکن است به روغن‌هایی با استاندارد اختصاصی سازنده یا استانداردهای دیگری مانند API، SAE یا مشخصات اختصاصی OEM نیاز داشته باشند.

بنابراین قبل از استفاده از روغن CLP در یک ماشین‌آلات راهسازی یا معدنی، باید دفترچه دستگاه و مشخصات سازنده گیربکس بررسی شود.

DIN 51517 Part 1، Part 2 و Part 3

استاندارد DIN 51517 در بخش‌های مختلف، گروه‌های متفاوتی از روغن‌های صنعتی را تعریف می‌کند.

DIN 51517-1

مربوط به روغن‌های روانکار گروه C است.

DIN 51517-2

مربوط به روغن‌های CL است.

DIN 51517-3

مربوط به روغن‌های CLP است.

گروه CGLP نیز در استاندارد DIN 51517 در ارتباط با روغن‌های دارای ویژگی مناسب برای راهنماها و سطوح لغزشی مطرح می‌شود.

تفاوت روغن گیربکس صنعتی DIN با روغن دنده خودرو

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم هر روغن دنده‌ای را می‌توان در هر گیربکسی استفاده کرد.

در حالی که روغن‌های صنعتی و روغن‌های دنده خودرو می‌توانند استانداردهای کاملاً متفاوتی داشته باشند.

برای مثال:

DIN 51517 CLP

یک طبقه‌بندی برای روغن‌های روانکار صنعتی است.

در مقابل:

API GL-4 و API GL-5

برای طبقه‌بندی عملکرد روغن‌های دنده در کاربردهای خودرویی و برخی کاربردهای مشابه استفاده می‌شوند.

همچنین گریدهای SAE مانند SAE 80W-90 یا SAE 85W-140 با ISO VG یکی نیستند.

بنابراین نباید فقط بر اساس عدد ویسکوزیته، روغن‌های مختلف را جایگزین یکدیگر کرد.

هنگام انتخاب روغن گیربکس DIN به چه مواردی توجه کنیم؟

برای انتخاب روغن مناسب، تنها نگاه کردن به عبارت CLP کافی نیست.

حداقل موارد زیر باید بررسی شوند:

۱. استاندارد مورد نیاز

بررسی کنید سازنده گیربکس چه استانداردی را توصیه کرده است.

۲. گرید ویسکوزیته

مانند:

ISO VG 150

ISO VG 220

ISO VG 320

۳. دمای کاری

دمای محیط و دمای واقعی روغن در زمان کار روی انتخاب ویسکوزیته تأثیر دارد.

۴. نوع چرخ‌دنده

نوع دنده، سرعت چرخش و بار واردشده بر دندانه‌ها اهمیت دارد.

۵. بار و فشار

گیربکس‌هایی که تحت بار زیاد کار می‌کنند ممکن است به سطح عملکرد بالاتری نیاز داشته باشند.

۶. توصیه سازنده

مهم‌ترین مرجع، مشخصات فنی و دفترچه سازنده گیربکس یا ماشین‌آلات است.

یک مثال ساده برای خواندن مشخصات روغن

فرض کنید روی گالن روغن نوشته شده باشد:

DIN 51517-3 CLP – ISO VG 220

این عبارت را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد:

DIN 51517-3
استاندارد و بخش مربوط به روغن‌های CLP

CLP
سطح عملکرد روغن و نوع افزودنی‌های مورد انتظار

ISO VG 220
گرید ویسکوزیته روغن

بنابراین این روغن یک روغن صنعتی CLP با ویسکوزیته ISO VG 220 است.

اشتباهات رایج در انتخاب روغن گیربکس

اشتباه اول: انتخاب روغن فقط بر اساس عدد

اینکه روی روغن عدد 220 نوشته شده، به این معنی نیست که برای هر گیربکسی مناسب است.

اشتباه دوم: یکی دانستن CLP و API GL-5

این دو سیستم طبقه‌بندی یکسان نیستند و برای کاربردهای متفاوتی طراحی شده‌اند.

اشتباه سوم: تصور اینکه روغن غلیظ‌تر همیشه بهتر است

ویسکوزیته بالاتر الزاماً به معنی حفاظت بهتر نیست. روغن باید متناسب با طراحی گیربکس انتخاب شود.

اشتباه چهارم: بی‌توجهی به توصیه سازنده

حتی اگر روغن از نظر DIN و ISO VG مناسب به نظر برسد، در صورت عدم تأیید سازنده نباید آن را جایگزین روغن توصیه‌شده کرد.

جمع‌بندی

استاندارد DIN 51517 یکی از استانداردهای مهم در زمینه روغن‌های روانکار صنعتی و گیربکس‌های صنعتی است. کدهایی مانند CL، CLP و CGLP اطلاعات مهمی درباره نوع و سطح عملکرد روغن ارائه می‌کنند.

در این میان، CLP یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌ها برای روانکاری تجهیزات صنعتی تحت بار است و در بسیاری از گیربکس‌ها و سیستم‌های انتقال قدرت صنعتی کاربرد دارد.

با این حال، برای انتخاب روغن گیربکس مناسب ماشین‌آلات راهسازی و معدنی، تنها توجه به کد CLP کافی نیست. گرید ویسکوزیته ISO VG، دمای کاری، نوع چرخ‌دنده، بار، سرعت و مهم‌تر از همه مشخصات سازنده گیربکس باید بررسی شوند.

در نهایت باید به یاد داشت که DIN 51517، ISO VG، API و SAE سیستم‌های طبقه‌بندی یکسانی نیستند و هرکدام اطلاعات متفاوتی درباره روغن ارائه می‌کنند. انتخاب صحیح روغن زمانی امکان‌پذیر است که تمام این مشخصات در کنار نیاز واقعی تجهیزات بررسی شوند.