مقدمه؛ چرا پمپ هیدرولیک یکی از گرانترین قطعات مصرفی ماشینآلات است؟
تقریباً تمام ماشینآلات راهسازی، معدنی، کشاورزی و بسیاری از تجهیزات صنعتی، برای انجام عملیات خود به سیستم هیدرولیک وابسته هستند. بالا بردن بار، حرکت بازو، فرمان، جابهجایی دکل، کنترل جکها و دهها عملکرد دیگر، همگی به فشاری وابستهاند که توسط پمپ هیدرولیک تولید میشود.
به همین دلیل، خرابی این قطعه معمولاً به معنی توقف کامل یا کاهش شدید راندمان دستگاه است. از طرف دیگر، قیمت بالای پمپهای هیدرولیک باعث شده است که تعمیر یا تعویض آن، یکی از پرهزینهترین تعمیرات سیستم هیدرولیک محسوب شود.
اما یک واقعیت مهم وجود دارد؛ بیشتر پمپهای هیدرولیک به دلیل کیفیت پایین خراب نمیشوند، بلکه قربانی نگهداری نادرست، سرویس نامنظم یا استفاده اشتباه از دستگاه هستند.
در بسیاری از موارد، یک اپراتور یا مالک ماشینآلات، ناخواسته کاری انجام میدهد که عمر پمپ را به نصف کاهش میدهد، بدون آنکه متوجه این موضوع باشد.
در این مقاله، مهمترین عواملی را بررسی میکنیم که باعث آسیب دیدن پمپ هیدرولیک میشوند و توضیح میدهیم چگونه با رعایت چند نکته ساده، میتوان عمر این قطعه گرانقیمت را به میزان قابل توجهی افزایش داد.
پمپ هیدرولیک چگونه کار میکند؟
قبل از اینکه درباره دلایل خرابی صحبت کنیم، بهتر است عملکرد این قطعه را به زبان ساده بشناسیم.
وظیفه اصلی پمپ هیدرولیک، تولید فشار روغن است؛ نه تولید نیرو.
پمپ، روغن را از مخزن مکش میکند و آن را با فشار به سمت شیرهای کنترل و عملگرهای هیدرولیکی میفرستد. این فشار است که باعث حرکت جکها، موتورهای هیدرولیکی و سایر تجهیزات میشود.
به زبان ساده، اگر موتور را منبع تولید قدرت بدانیم، پمپ هیدرولیک همان قطعهای است که این قدرت را به انرژی هیدرولیکی تبدیل میکند.
به همین دلیل، کوچکترین مشکل در عملکرد پمپ، روی کل سیستم تأثیر میگذارد.
آیا همه پمپهای هیدرولیک یکسان هستند؟
خیر.
در ماشینآلات مختلف از انواع متفاوتی از پمپهای هیدرولیک استفاده میشود که مهمترین آنها عبارتاند از:
پمپ دندهای (Gear Pump)
پمپ پرهای (Vane Pump)
پمپ پیستونی (Piston Pump)
هرکدام از این پمپها ساختار متفاوتی دارند، اما نکته مهم اینجاست که بیشتر عواملی که باعث خرابی آنها میشوند، تقریباً مشترک است.
بنابراین، مطالب این مقاله فقط مخصوص یک نوع پمپ یا یک ماشین خاص نیست و برای بیشتر سیستمهای هیدرولیک قابل استفاده است.
۱. کمبود روغن هیدرولیک؛ بزرگترین دشمن پمپ
مهمترین و رایجترین دلیل خرابی پمپ هیدرولیک، پایین بودن سطح روغن است.
وقتی روغن کافی در مخزن وجود نداشته باشد، پمپ نمیتواند جریان یکنواختی از روغن را دریافت کند و در نتیجه همراه با روغن، هوا نیز وارد مدار میشود.
در این شرایط:
روانکاری قطعات داخلی کاهش پیدا میکند.
اصطکاک افزایش مییابد.
دمای پمپ بالا میرود.
سایش قطعات داخلی بهسرعت افزایش پیدا میکند.
نکته مهم این است که پایین بودن سطح روغن همیشه باعث از کار افتادن فوری دستگاه نمیشود. ممکن است سیستم همچنان کار کند، اما پمپ در حال تحمل آسیبی باشد که آثار آن چند هفته یا چند ماه بعد ظاهر شود.
به همین دلیل، بررسی روزانه سطح روغن هیدرولیک یکی از سادهترین و در عین حال مهمترین اقدامات برای افزایش عمر پمپ است.
۲. ورود هوا به مدار؛ قاتل خاموش پمپ هیدرولیک
یکی از مخربترین اتفاقاتی که میتواند برای هر پمپ هیدرولیک رخ دهد، ورود هوا به مدار روغن است.
این پدیده که در اصطلاح فنی کاویتاسیون (Cavitation) نامیده میشود، زمانی اتفاق میافتد که پمپ به جای روغن خالص، مخلوطی از روغن و هوا را مکش کند.
علتهای رایج آن عبارتاند از:
پایین بودن سطح روغن
ترک یا نشتی در شیلنگ مکش
خرابی اورینگها
شل بودن بستهای مسیر مکش
آببندی نامناسب اتصالات
نشانههای اولیه این مشکل معمولاً شامل صدای زوزه، لرزش و کاهش تدریجی راندمان سیستم است.
اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، حبابهای هوا هنگام عبور از قسمتهای پرفشار پمپ منفجر میشوند و مانند ضربات بسیار ریز، به سطح قطعات داخلی آسیب وارد میکنند.
به همین دلیل است که بسیاری از تعمیرکاران، کاویتاسیون را یکی از سریعترین عوامل فرسودگی پمپ هیدرولیک میدانند.
۳. استفاده از روغن هیدرولیک نامناسب
گاهی تصور میشود هر روغن هیدرولیکی را میتوان در هر دستگاهی استفاده کرد، اما این تصور کاملاً اشتباه است.
اگر ویسکوزیته روغن از مقدار توصیهشده کمتر یا بیشتر باشد، عملکرد پمپ تحت تأثیر قرار میگیرد.
روغن بیش از حد غلیظ باعث میشود:
مکش روغن دشوارتر شود.
فشار بیشتری به پمپ وارد شود.
استارت در هوای سرد سختتر انجام شود.
در مقابل، روغن بیش از حد رقیق:
خاصیت روانکاری مناسبی ندارد.
نشتی داخلی را افزایش میدهد.
باعث افت فشار سیستم میشود.
همیشه باید از روغنی استفاده شود که سازنده دستگاه یا سازنده سیستم هیدرولیک توصیه کرده است، نه صرفاً روغنی که در دسترس یا ارزانتر است.
دیدگاهها و امتیازها
برای ثبت دیدگاه با حساب راهساز وارد شوید.
اولین نفری باشید که دربارهٔ این مقاله مینویسد.